آل‌بويه در صدد احياي امپراتوري ساساني بود/ روح علمي بر اغلب کتاب‌هاي تاريخي معاصر حاکم نيست

 
    علي بهراميان، عضو هيات علمي دايره‌المعارف بزرگ اسلامي معتقد است که آل بويه يکي از نخستين سلسله‌هاي ايراني است که سعي کردند امپراتوري ساساني را به روش خود احيا کنند زيرا از زماني ‌که اعراب به ايران حمله کردند و ساسانيان فرو پاشيدند، حکومت‌هاي مختلف در ايران‌ هميشه در پي آن بودند که به آن دوران برگردند.

     نشست هفتگي شهر کتاب مرکزي به نقد و بررسي کتاب «تاريخ، تمدن و فرهنگ ايران در عصر آل بويه» اختصاص داشت. در اين نشست که سه شنبه ( 27 خرداد) برگزار شد، صادق حجتي، نويسنده کتاب، علي بهراميان، عضو هيات علمي دايره‌المعارف بزرگ اسلامي و پژوهشگر تاريخ صدر اسلام و علي اصغر محمدخاني، معاون فرهنگي شهر کتاب مرکزي حضور داشتند و در اين باره به بحث و گفت و گو پرداختند.
    تاريخ‌نگاري ايرانيان در طول تاريخ شگفت‌انگيز است
    علي بهراميان، يکي از سخنرانان اين مراسم در ابتدا به توضيخاتي در مورد «مسکين» بودن حوزه تاريخ در ايران پرداخت و گفت: جاي بسي تاسف است که رشته تاريخ و وضعيت فعلي آن در ايران بسيار بد و نحيف است. البته اين به معناي آن نيست که کتاب‌هاي تاريخي نوشته نمي‌شود اما در اغلب آن‌ها روح علمي حاکم نيست و تنها به توصيف صرف پرداخته شده است و آگاهي نسبي و ناقص ما، محدود به کليات و مصنوعات اين حوزه است و اين چيزي است که در مورد دوره آل بويه هم صدق مي‌کند.
    وي ادامه داد: اين در حالي است که تاريخ باستان ايران به نسبت تاريخ مدرن کشورمان از وضعيت بهتري برخوردار است و اين را مديون غربيان و تلاش‌هاي باستان‌شناسي آن‌ها هستيم. کما اين‌که آن‌ها در بيشتر موضوعات پيشرو بودند مثلا در پژوهش‌هاي مربوط به اشکانيان يا ساسانيان. به حدي که حتي تا به امروز هم تاريخ نگاري ما در پرتوي آن‌ها قرار دارد. با اين حال نمي‌توان ميراث شگفت‌انگيز تاريخ‌نگاري ايراني‌ها در دوران مختلف را ناديده گرفت.
    بهراميان در ادامه به توضيحات دقيقي از تاريخ‌نگاري ايرانيان پرداخت و گفت: تمام حوادث سال‌هاي اول، دوم و سوم بعد از اسلام، تحت تاثير تاريخ‌نگاري ايرانيان بوده است و اين ايرانيان بودند که زبان عربي را از آن خودشان کردند؛ بدين معنا که اگر ايراني‌ها را از زبان عربي برداريم چيزي براي آن‌ها باقي نمي‌ماند. ميراث گذشته ايران با زبان عربي حفظ شده و همين ميراث بوده است که به دست کساني چون فردوسي رسيد و او شاهنامه را نگاشت.
    آل بويه از بنيانگذاران هويت ايراني است
    اين عضو هيات علمي مرکز دايره‌المعارف بزرگ اسلامي در مورد سلسله آل بويه توضيح داد: آل بويه يکي از نخستين سلسله‌هايي در ايران بوده که سعي کردند امپراتوري ساساني را به روش خود احيا کنند زيرا از زماني‌که اعراب به ايران حمله کردند و ساسانيان فرو پاشيدند، حکومت‌هاي مختلف در ايران‌ هميشه در پي آن بودند که به آن دوران باشکوه برگردند و اين نيز در مورد سلسله آل بويه صادق است.
    وي عنوان کرد: به نظر من، مهم‌ترين کار آل بويه آن بود که پيوندي را بين تشيع و ايرانيت ايجاد کرد؛ يعني آن‌ها سعي کردند قضيه اسلام و زبان عرب را از هم جدا کنند. اين سياست‌مداري و هوشمندي آن‌ها را نشان مي‌دهد که دريافتند با مذهب تشيع هم مي‌شود مسلمان بود و هم ايراني؛ هم هويت جديد داشت و هم عرب نشد. از اين رو، بايد به آل بويه به چشم بنيان‌گذاران هويت ايراني نگريست.
    بهراميان در پايان سخنان خود به کتاب «تاريخ، تمدن و فرهنگ ايران در عصر آل بويه» اشاره کرد و ضمن قدرداني از مولف اين کتاب، انتقاداتي نيز به نويسنده اين کتاب وارد کرد و گفت: اگر در اين کتاب از منابع و مآخذ اصلي و عربي مربوط به اين دوره استفاده مي‌شد و در رابطه با برخي موضوعات مطرح‌شده در اين کتاب تحقيقات عميق‌تري صورت مي‌گرفت، کتابي جامع‌تر و کامل‌تري را شاهد بوديم.
    آل بويه؛ دوران ترافيک نخبگان و دانشمندان ايراني
    در ادامه، صادق حجتي، نويسنده اين کتاب درباره اين دوره از تاريخ ايران چنين توضيح داد: ما ايرانيان دين بزرگي نسبت به اين سلسله داريم. به طوري‌که در طول تاريخ ايران از القاب کبيري که براي کساني مانند شاه‌عباس استفاده مي‌کنيم، براي افراد اين دوره همچون «عضدالدوله» نيز بايد به کار ببريم؛ چراکه وي به معناي دقيق کلمه کبير بود. در دانش دوستي، کشورداري و سياست، عضدالدوله مردي بي‌بديل بود که متاسفانه توجه دقيقي در تاريخ به وي نشده است.
    وي ادامه داد: در کشور ما آثار و کتاب‌هايي که در مورد آل بويه نوشته شده‌اند، بسيار قديمي هستند مانند کارهايي که علي اصغر فقيهي درباره اين دوره انجام داده است. به طوري‌که عملا بعد از وي کتابي در اين زمينه وجود ندارد و اگر هم بوده مروري کوتاه بر تاريخ سياسي اين دوره بوده است. اين در حالي است که وضعيت محققان غربي و پژوهش آن‌ها در مورد آل بويه بسيار بهتر از خود ما ايراني‌هاست؛ به طوري‌که کج فهمي‌هاي بسياري در زمينه اين دوره وجود دارد و بسيار جاي شگفتي است که نکات و مطالب ريز و دقيقي از چشم محققان ما دور افتاده است.
    محققان غربي بيشتر درباره آل بويه پژوهش کرده‌اند</div>
    اين دانشجوي دکتراي تاريخ با تاييد سخنان محمدخاني مبني بر وجود شخصيت‌هاي متعدد فرهنگي مهم در اين دوره، تصريح کرد: ترافيک نخبگان و اهل فرهنگ در اين دوره امري اتفاقي نبوده است و به حمايت‌هايي که همين سلسله در حمايت از آن‌ها انجام دادند و باعث پرورش چنين شخصيت‌هايي شدند، برمي‌گردد.
    حجتي در ادامه به نقد کتاب خود پرداخت و گفت: به طور قطع، اين کتاب نمي‌تواند پژوهش جامعي در مورد اين سلسله باشد، کما اين‌که همه چيز در مورد آن نوشته نشده است و اين نيز به امکانات محدود بنده در زمان تاليف آن بر مي‌گردد. به عنوان مثال، من در هنگام نوشتن اين کتاب موفق نشدم «بند امير» را که يکي از عجايب مهندسي دنياي قبل از مدرن محسوب مي‌شود و به اين دوران متعلق است مشاهده کنم. اين بنا اکنون حال و روز خوبي ندارد و بسياري از بناهاي آن در حال نابود شدن است.
    وي ادامه داد: با اين حال مهم‌ترين هدف من در اين کتاب توجه بيشتر محققان و عامه مردم به آل بويه و به وجود آوردن جرقه‌اي در اين زمينه براي شروع کارهاي ديگر و جامع‌تر بوده است.
    نشست نقد و بررسي کتاب «تاريخ، تمدن و فرهنگ ايران در عصر آل بويه» با سخنان علي‌اصغر محمدخاني و توضيح وي درباره عصر آل بويه و اهميت آن آغاز شد. وي با بيان اينکه اين دوره از تاريخ ايران، عصر ناشناخته‌اي در تاريخ ايران است، گفت: عصر آل بويه که مربوط به قرون چهارم و پنجم هجري است، يکي از مهم‌ترين دوره‌هاي تمدن اسلامي بوده که دانشمندان بسياري را در حوزه‌هاي مختلف در خود جاي داده که تاثيرات شگرفي در تمدن اسلامي بر جاي گذاشتند.
    سلسله‌اي که 130 سال حکمراني کرد اما ناشناخته ماند
    وي ادامه داد: اين جاي تاسف بسيار زيادي است که با وجود حکمراني 130 ساله اين سلسله بر ايران، هنوز زواياي اهميت آن براي محققان ايراني آشکار نشده و تاليفاتي شايسته درباره آن صورت نگرفته است.
    وي در ادامه سخنان خود در مورد عصر آل بويه و ويژگي‌هاي آن سخن راند و عنوان کرد: بنيانگذاران سلسله آل بويه، سه برادري بودند که نام آل بويه براي اين سلسله را از نام پدرشان (آل بويه) گرفتند. آن‌ها در اين دوره موفقيت‌هاي بسياري کسب کردند و تاثيرات تمدني بزرگي بر تاريخ ايران بر جاي گذاشتند. از جمله اين که در دوران حکمراني خود توانستند، بغداد را فتح کنند که بعدها به دليل فعاليت‌ آن‌ها، تبديل به يکي از مراکز مهم تمدني شد.
    محمدخاني اظهار کرد: آل بويه شيعه مذهباني بودند که توانستند با حمايت‌هاي خود، وزيران، دانشمندان و شخصيت‌هاي علمي، فرهنگي و فقهي زيادي را پرورش دهند. عضدالدوله، سيد رضي، ابوبکر صنوبري، شيخ مفيد، ابن مسکويه همه شخصيت‌هايي بودند که در اين دوران شکفتند و تاثيرگذار شدند.
    عصر آل بويه دوره ناشناخته‌ تاريخ ايران است
    معاون فرهنگي شهرکتاب با تاکيد بر تسامح آل بويان با مذاهب ديگر افزود: پايه گذاران مراسم عزاداري محرم و عيد غدير که هنوز سنت آن بر جاي مانده است، از دوران آل بويه به يادگار مانده است.
    وي در جمع‌بندي سخنان خود گفت: با اين تفاسير ما بايد نگاه خود را چه در حوزه‌هاي آموزشي و چه رسانه‌هاي عمومي به تاريخ قوي‌تر سازيم تا بتوانيم کتاب‌ها و آثار پژوهشي بيشتري را درباره دوره‌هاي مختلف تاريخ ايران داشته باشيم تا معرفت تاريخي بيشتري از گذشته حاصل شود.
    
    منبع: خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)
05 مهر 1393